Rzym – Na południe od Piazza Venezia

FORUM ROMANUM

Via Sacra, przebiegająca przez sam środek Forum od podnóża wzgórza kapitolińs-kiego na zachodzie do wschodniego krańca placu i Łuku Konstantyna (gdzie jest dogodne dojście do Koloseum), była najbardziej znaną ulicą starożytnego Rzymu, wzdłuż której zwycięscy cesarze i generałowie udawali się z procesją dziękczynną do Świątyni Jowisza na wzgórzu kapitolińskim. U stóp wzgórza rzędy strzelistych kolumn wyznaczają miejsca szeregu świątyń, poświęconych rozmaitym bogom i cesarzom, lecz poza kolumnami niewiele z nich pozostało. Lepiej zachowany jest Łuk Septimiusza Sewera u wejścia na Forum, wzniesiony w II w. n.e. dla upamiętnienia dziesiątej rocznicy panowania cesarza. Nie można do niego podejść zbyt blisko, a zresztą zasłania go siatka, lecz jest to jeden z najbardziej efektownych łuków triumfalnych na placu. Fryzy przedstawiają nie tylko Sewera, lecz również jego syna Karakallę, który prze siedem lat sprawował rządy niepohamowanego terroru. Upamiętniony został także inny syn Sewera, Geta, rządzący po śmierci ojca cesarstwem wespół z Karakallą. Wkrótce Geta zginął, zamordowany z rozkazu Karakalli, a jego imię usunięto z łuku.

Dalej wznosi się Rostra (mównica), górująca nad trawnikiem, pokrytym płytami pawimentu, kamieniami i zwalonymi kolumnami, który wyznacza centrum dawnego Forum. Tu toczyła się większa część życia miasta i w czasach antycznych było zwykle tłoczno od polityków, trybunów i kupców. Lapis Niger, czarny, odgrodzony pawiment, wskazuje punkt, gdzie zgodnie z tradycją znajduje się grób Romulusa, a stopnie prowadzą w dół do pomnika stojącego na miejscu, które w czasach klasycznych uznawane było za święte. Curia z tyłu jest jedną.z nielicznych na Forum w całości zachowanych konstrukcji. Ten wielki stodolasty budynek z prostym frontonem zaczęto budować w 80 r. p.n.e. Wkrótce potem odnowił go Juliusz Cezar, a przebudował Dioklecjan w II w. n.e. Za czasów republiki zbierał się tu senat i przybywali augurzy, aby obwieścić wolę bogów. Przez lata Curia służyła jako kościół, a do swej pierwotnej formy powróciła w naszym stuleciu.

Pozostałości po innych świątyniach i bazylikach w postaci kolumn i bloków kamiennych można znaleźć w północnej części Forum. Warta obejrzenia jest szczególnie Basilica Emilia, gdzie można odczytać pierwotny kształt budynku oraz Basilica Julia po drugiej stronie Forum. Obok Basilica Julia stoją opatulone w siatkę i rusztowanie kolumny Świątyni Kastora i Polluksa, należącej do najstarszych zabytków w Rzymie, datowanej na 430 r. p.n.e. i poświęconej boskim bliźniętom, które zapewniły Rzymianom cudowne zwycięstwo w decydującej bitwie. Z tyłu wznosi się kościół Santa Maria Antiqua, który stanowił przedsionek pałacu cesarza Domicjana na Palatynie i był pierwszą budowlą antyczną przekształconą na potrzeby kultu chrześcijańskiego. Obecnie kościół jest z reguły zamknięty, lecz przez kratę od strony Kapitolu można dostrzec freski z VII i VIII stulecia.

Dalej w stronę Palatynu kontynuowane są wykopaliska; lepiej iść w drugą stronę pod Dom Westalek, który jest dokonaną w II w. n.e. rekonstrukcją budynku wzniesionego pierwotnie przez Nerona. Kult dziewic westalskich odgrywał w starożytnym Rzymie ważną rolę: sześć kobiet, które tu mieszkało, odpowiadało za podtrzymywanie świętego ognia bogini Westy; jeśli ogień zgasł, winną kapłankę karano chłostą; jeśli któraś westalka straciła dziewictwo, otrzymywała chłostę, a następnie żywcem zakopywano ją w ziemi (współwinnego mężczyznę karano tylko biczem). Nic zatem dziwnego, że niewiele młodych dziewcząt kwapiło się, by podjąć się tej roli, mimo że westalki cieszyły się licznymi przywilejami, a pałac był bardzo komfortowy: cztery piętra otaczały dziedziniec, z okrągłą świątynią Westy bliżej wejścia. Sale są obecnie w większości w ruinie, choć od strony Palatynu ich zarys pozostaje czytelny, a kształt budynku można wywnioskować z pozostałości dziedzińca. W środku znajduje się sadzawka, a na obrzeżach posągi westalek lub postumenty z inskrypcjami.

Naprzeciwko Domu Westalek wznosi się okrągła świątynia Romulusa, która służy za przedsionek znajdującego się z tyłu kościoła Santi Cosma e Damiano. W jego absydzie jest okazała mozaika z VI w., przedstawiająca Chrystusa i Apostołów (wejśie od via dei Fori Imperiali). Tuż za świątynią krótka arkada prowadzi do Bazyliki Konstantyna i Maksencjusza, wspólnego dzieła obu cesarzy. Budnyek dominuje nad główną ulicą, a pod względem wielkości i błyskotliwości jest chyba najefektowniejszym zabytekiem na Forum. Sześciokątne kasetonowe łuki studiował ponoć Michał Anioł zmagający się z projektem kopuły Bazyliki św. Piotra, a architekci renesansowi wzorowali się na tutejszej absydzie i przęsłach.

Od bazyliki via Sacra robi się bardziej stroma i przebiega obok szeregu ruin uchodzących za Łuk Tytusa, czego nikt nie zdołał dowieść do końca. Łuk dominuje nad dolną częścią Palatynu, wychodząc z jednej strony na dalszy odcinek via Sacra, a z drugiej na samo Forum. Jest to jedyny łuk, do którego można podejść, bez rusztowania, a reliefy wewnątrz przedstawiają lupy zagrabione w Jerozolimie przez rzymskoch wojowników.

PALATYN

Skręciwszy w prawo koło Łuku Tytusa wchodzi się na wzgórze Palatyn, gdzie ponoć założone zostało miasto Rzym i gdzie znajdują się jedne z najstarszych ruin. Jest to przyjemniejsze miejsce do zwiedzania niż Forum, większe, bardziej zielone i przypominające park — świetny moment na przegryzienie czegoś i odpoczynek po kamiennej pustynii poniżej. W czasach republiki Palatyn był najbardziej prestiżową dzielnicą Rzymu (słowo „pałac” wywodzi się od nazwy wzgórza), a wielkie znakomitości osiedlały się tam nadal w epoce cesarstwa, usiłując prześcignąć się nawzajem we wspaniałości swych rezydencji.

Przy głównej drodze z Forum stał Domus Flavia, jedna z najefektowniejszych rezydencji i choć obecnie są tu tylko ruiny, łatwo rozpoznać perystyl, z fontanną i ośmiokątnym ceglanym założeniem w środku. Po lewej rozciąga się aż po skraj wzgórza górna kondygnacja gigantycznego Domus Augustana — nie jest to, jak sugerowałaby nazwa, dom Augusta, lecz prywatna siedziba każdego cesarza („Augustus”). Można stąd spojrzeć na olbrzymie podwórze z fontanną w formie labiryntu oraz przespacerować się po kilku ogołoconych salach, a następnie zwiedzić głęboki wykop Stadium (rodzaj toru wyścigowego), który jednak często zamknięty jest dla publiczności. Po jego drugiej stronie wczepione są we wzgórze ruiny Term Septymiusza Sewera, z których tarasu jest dobry widok na Koloseum i wzgórze Celius naprzeciwko; poniżej znajduje się jeszcze jedno wejście na teren Palatynu.

W przeciwnym kierunku od Domus Flavia są schody prowadzące do cryptopor-ticus, wybudowanego przez Nerona długiego pasażu, łączącego jego Domus Aurea z Domus Augustana i innymi pałacami Palatynu, ozdobionego dobrze zachowaną antyczną sztukaterią. Można iść z tego miejsca w obie strony: w lewo dochodzi się do Domu Livii, gdzie, jak kiedyś sądzono, mieszkała żona Augusta, Livia, lecz obecnie stwierdzono, że była to część pałacu Augusta (którego ruiny widać dalej z tyłu). Dziedziniec i niektóre z sal po jego stronie ozdobione są freskami, z których najlepsze znajdują się jednak w Museo Nazionale Romano.

Skręciwszy w pasażu w prawo, a potem idąc schodami z lewej, dochodzi się do Ogrodów Farnese. Jest to jeden z pierwszych ogrodów botanicznych w Europie, założony w połowie XVI w. przez Alessandro Farnese i obecnie starannie pielęgnowany. Można się tu schronić przed nieznośnym upałem nieosłoniętych ruin. Taras od tej strony wychodzi na Forum, natomiast inny po drugiej stronie wychodzi na kościół San Teodoro, Plac św. Piotra i nowe wykopaliska poniżej. Wykopaliska te to prawdziwe centrum początków Rzymu: szałas z epoki żelaza, zwany Domem Romulusa jest najlepiej zachowanym elementem pochodzącej z IX w. p.n.e. osady; z kolei tak zwany Lupercal, z tyłu, to podług tradycji jaskinia, gdzie wilczyca wykarmiła Romulusa i Remusa.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *